του Ν.Πετράκου*

Η έννοια της παρακίνησης σχετίζεται με την απάντηση στο ερώτημα: «γιατί οι άνθρωποι συμπεριφέρονται με έναν συγκεκριμένο τρόπο;». Η συμπεριφορά τους εξαρτάται από το τι τους παρακινεί. Η παρακίνηση, σε συνδυασμό με την ικανότητά τους στην εργασία, επηρεάζει άμεσα και την εργασιακή τους απόδοση. Το ποια θα είναι η κινητήρια δύναμη που θα παρακινήσει τα άτομα, ποιές ανάγκες και προσδοκίες των εργαζομένων θα επηρεάσουν την συμπεριφορά τους και με ποιούς τρόπους αυτές θα ικανοποιηθούν, είναι θέμα υποκειμενικό που πρέπει να απασχολεί τα διοικητικά στελέχη των επιχειρήσεων και οργανισμών.

Ολόκληρη η έννοια του όρου «παρακίνηση», βασίζεται στο κίνητρο (motive). Της εσωτερικής δύναμης του ανθρώπου δηλαδή, που αναπτύσσεται εξαιτίας της διάθεσης του να ικανοποιήσει μια ή περισσότερες ανάγκες του, και με τον τρόπο αυτό να πραγματοποιήσει τους τεθέντες στόχους.

Η παρακίνηση των εργαζομένων αναδεικνύεται τα τελευταία χρόνια στον κρισιμότερο παράγοντα επιτυχίας της επιχειρησιακής δραστηριότητας, αφού συνδέεται απόλυτα με την ανθρώπινη συμπεριφορά και απόδοση στον εργασιακό χώρο. Προσδιορίζει την στάση των εργαζομένων απέναντι στους συναδέλφους τους, τους πελάτες και τον οργανισμό.

Τα διοικητικά στελέχη αφενός με την προσέγγιση των ιδιαιτεροτήτων- ικανοτήτων του προσωπικού και την κατανόηση των χαρακτήρων τους και αφετέρου, με την παροχή των κατάλληλων κινήτρων προς αυτούς, εδραιώνουν την καριέρα των υφιστάμενών τους (γεγονός που και οι ίδιοι επιδιώκουν), αλλά και συμβάλλουν στην αύξηση της απόδοσής τους.

Έτσι καθιστούν το προσωπικό τους, ως ένα σύνολο ικανών και εκπαιδευμένων στελεχών που θα αποτελέσουν το έμψυχο περιουσιακό στοιχείο της επιχείρησης και το οποίο θα παραμείνει σε αυτή, εφόσον του προσφερθούν οι κατάλληλες ευκαιρίες και η διοίκηση το περιβάλλει με εμπιστοσύνη, εκτίμηση και σεβασμό.

Από την πλευρά της η διοίκηση μιας ξενοδοχειακής επιχείρησης, θα πρέπει να υιοθετήσει έναν ορθολογικό τρόπο διοίκησης, και να θεσπίσει αποτελεσματικά κίνητρα παρακίνησης.

Ειδικά στον χώρο των ξενοδοχείων, η παροχή των κατάλληλων κινήτρων στο προσωπικό, αποτελεί αιτία βελτίωσης της συμπεριφοράς του, αύξησης της αποδοτικότητάς του και κατ’ επέκταση, αύξηση της αποτελεσματικότητας της ξενοδοχειακής επιχείρησης. Γνωρίστε λοιπόν τα βασικότερα-σύμφωνα με έρευνες-κίνητρα των ξενοδοχοϋπαλλήλων:

Κρίνεται απαραίτητο να ανατίθενται συγκεκριμένα καθήκοντα στους υπαλλήλους κάθε τμήματος, ανάλογα με την θέση που κατέχουν και να γίνεται σαφές σε αυτούς, ποιο πρέπει να είναι το αποτέλεσμα της εργασίας τους. Αυτό, θα οδηγήσει σε άμβλυνση της πίεσης και της δυσαρέσκειας από την πλευρά τους, άρα και την προσφορά εργασίας με περισσότερη όρεξη και ευχαρίστηση.

Οι διοικήσεις των ξενοδοχειακών μονάδων, θα πρέπει να φροντίσουν για την διαμόρφωση ενός άνετου και καλού εργασιακού περιβάλλοντος, που θα κυριαρχεί ο αλληλοσεβασμός και η αλληλοεκτίμηση, η ειλικρίνεια και η συνεργασία, ούτως ώστε οι εργαζόμενοι, όχι μόνο να αυξήσουν την απόδοσή τους, αλλά και να βελτιώσουν την συμπεριφορά τους, τόσο προς τους συναδέλφους τους, όσο και προς τους πελάτες. Ο ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας άλλωστε, του τουριστικού προϊόντος, επιτάσσει την καλή, θερμή, φιλική συμπεριφορά απέναντι στον επισκέπτη-τουρίστα.

Η παροχή της δυνατότητας εκπαίδευσης, εξέλιξης και προσωπικής ανάπτυξης  των υπαλλήλων, στον κλάδο των ξενοδοχείων,  θα βοηθούσε στην βελτίωση της ικανοποίησής τους και στην αύξηση της απόδοσής τους.

Η ανάπτυξη ενός αποτελεσματικού συστήματος αμοιβών από οποιαδήποτε τουριστική  επιχείρηση, δύναται να συμβάλλει στην επιτυχία της παρακινητικής διαδικασίας, αφού θα εξασφαλίσει τόσο το αίσθημα της εσωτερικής δικαιοσύνης (δίκαιες αμοιβές βάση προσόντων), όσο και αυτό της εξωτερικής δικαιοσύνης (δίκαιες αμοιβές για κάθε θέση εργασίας, όπως αυτή αποτιμάται στην αγορά εργασίας).

Οι πρόσθετες παροχές προς τους εργαζόμενους μιας ξενοδοχειακής μονάδας, όπως και κάθε τουριστικής επιχείρησης έχουν την δύναμη να παρακινήσουν τους υπαλλήλους και να τους οδηγήσουν σε υψηλότερη απόδοση. Τέτοιες πρόσθετες παροχές θα μπορούσαν να είναι, η κάλυψη των εξόδων μετακίνησης, η δωρεάν εστίαση, η στεγαστική βοήθεια, οι εκπτωτικές αγορές κλπ. Για την ύπαρξη ενός επιτυχημένου προγράμματος παροχών, κρίνεται αναγκαίο  ο οργανισμός να λάβει υπ’ όψη τις ανάγκες των υπαλλήλων και να δημιουργήσει ένα προσιτό περιβάλλον, το οποίο θα προσελκύσει τους πιο παραγωγικούς από αυτούς.

Η αύξηση των αμοιβών των υπαλλήλων τουριστικών επαγγελμάτων (που ούτως ή άλλως κατέχει προνομιακή θέση στην ιεράρχηση των κινήτρων από τους ίδιους), καθίσταται δύσκολο έως αδύνατο να εφαρμοστεί ως κίνητρο παρακίνησης, υπό τις παρούσες οικονομικές συνθήκες.

Η συμμετοχή τους στην λήψη των αποφάσεων, τον εμπλουτισμό της εργασίας τους με νέα αντικείμενα και την ελευθερία ανάληψης πρωτοβουλιών. Αποτελεί προτέρημα για την διοίκηση μιας τουριστικής επιχείρησης, να ζητά την γνώμη, γνώσεις και εμπειρία των υπαλλήλων της και να μεταβιβάζονται  σε αυτούς, όπου κρίνεται δυνατό εξουσίες και ευθύνες. Έτσι, οι εργαζόμενοι θα οδηγηθούν σε ικανοποίηση και υψηλότερη απόδοση.

Ιδιαίτερα σημαντικό, θεωρείται το θέμα των συνθηκών εργασίας που επικρατούν στον χώρο των ξενοδοχειακών επιχειρήσεων, αφού η προσπάθεια για βελτίωσή τους, δίνει την αίσθηση στο προσωπικό, ότι τα ανώτερα διοικητικά στελέχη νοιάζονται γι’ αυτό.

Την αίσθηση ήπιου κλίματος μεταξύ διοίκησης- εργαζομένων, θα μπορούσαν να την δημιουργήσουν ενέργειες όπως, η ευελιξία των ωραρίων (πχ. εκτός των ρεπό, να δίνεται η δυνατότητα στους υπαλλήλους, να αναχωρούν νωρίτερα από την εργασία τους μια ημέρα της εβδομάδας που θα επιλέγουν αυτοί, ή να παρέχεται η δυνατότητα διαμόρφωσης ευέλικτου ωραρίου για εργαζόμενες μητέρες, όταν βέβαια το επιτρέπουν οι συνθήκες).

Σημαντική επίσης παράμετρο της αποτελεσματικής παρακίνησης και εργασιακής ικανοποίησης, αποτελούν οι σχέσεις προϊσταμένων-υφισταμένων, αλλά και οι σχέσεις μεταξύ συναδέλφων. Οι προϊστάμενοι είναι ανάγκη, να δίνουν την απαραίτητη σημασία και προσοχή στους υφιστάμενούς τους και καλό θα ήταν, να αποφύγουν τις ενέργειες ειρωνείας και επιθετικότητας, όταν και όποτε αυτές εκδηλώνονται. Οι ξενοδοχειακές επιχειρήσεις, θα πρέπει να επενδύσουν στις διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ συναδέλφων, αλλά και μεταξύ εργαζομένων-πελατών, μέσω σεμιναρίων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων εντός του εργασιακού χώρου, ή εκτός αυτού σε περιόδους αιχμής.

Η μόνιμη απασχόληση αποτελεί αναμενόμενο κίνητρο, αν αναλογιστεί κανείς την σημερινή οικονομική συγκυρία, στην οποία οι εργαζόμενοι όλων των παραγωγικών κλάδων της χώρας, καλούνται να διατηρήσουν κάτω από δύσκολες και απάνθρωπες πολλές φορές συνθήκες, την θέση εργασίας τους, ή προσπαθούν να βρουν μια οποιαδήποτε απασχόληση με οποιουσδήποτε όρους, προκειμένου να επιβιώσουν. Η δυναμική του συγκεκριμένου κινήτρου στις μέρες μας, αποδεικνύεται και από τα υψηλά επίπεδα εργασιακής ανασφάλειας που καταγράφονται στην έρευνά μας, ιδιαίτερα από τους εργαζόμενους μεγαλύτερων ηλικιών και χαμηλού μορφωτικού επιπέδου.

Το  αίσθημα δικαιοσύνης που αναπτύσσεται ανάμεσά τους, τόσο για τις αμοιβές που λαμβάνουν ανάλογα με την συνεισφορά τους, όσο και για τις αμοιβές τους σε σχέση με αυτές των άλλων, αποτελεί επίσης μια σημαντική παρακινητική παράμετρο.

Η αντικειμενικότητα των αξιολογήσεων και η ενημέρωση του προσωπικού σχετικά με τα κριτήρια αξιολόγησης, θα αυξήσει την εργασιακή ικανοποίηση, θα παρακινήσει για υψηλότερη απόδοση και θα αποτελέσει ένα αξιόλογο εργαλείο, για την ορθολογική ανάπτυξη ενός συστήματος προαγωγών, αλλά και εξέλιξης του εργατικού δυναμικού.

Συστήνεται επίσης, η παροχή αδειών και επιπλέον αμοιβών (πριμ) είτε με χρηματικό ποσό, είτε με προσφορά υπηρεσιών που διαθέτει μια τουριστική επιχείρηση (χρήση εγκαταστάσεων, δωρεάν ταξίδια κλπ).

Ακόμη σημαντική, θεωρείται η αναγνώριση των προσπαθειών των εργαζομένων που μπορεί να γίνεται με βραβεύσεις, επαίνους ή την ανάδειξη κάθε μήνα ενός υπαλλήλου, ως του πιο παραγωγικού. Το γεγονός αυτό, θα οδηγήσει σε τόνωση της αυτοπεποίθησης του υπαλλήλου και της αναγνωρισιμότητάς του, από συναδέλφους και προϊσταμένους.

Τέλος κρίνεται αναγκαία η ύπαρξη ηγετών στον χώρο των ξενοδοχειακών επιχειρήσεων που -άσχετα από το ιεραρχικό επίπεδο στο οποίο ανήκουν- θα καταφέρουν να εμπνεύσουν και να καθοδηγήσουν τους εργαζόμενους, ώστε αφενός να τους διατηρήσουν ικανοποιημένους, και αφετέρου, να επιτύχουν μέσω αυτών εξαιρετικά αποτελέσματα.

(*) Πετράκος Νικόλαος MSc Διοίκηση τουριστικών επιχειρήσεων

“Είμαι εν ενεργεία εκπαιδευτικός δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας, πτυχιούχος του τμήματος ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΟΥ Πανεπιστημίου Πειραιά και κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ του ΕΑΠ. Επι σειρά ετών εργάστηκα ως στέλεχος Μάρκετινγκ και Δημοσίων Σχέσεων σε ιδιωτικές επιχειρήσεις και ως εκπαιδευτικός στις ΕΠΑΣ και ΙΕΚ ΟΑΕΔ, καθώς και ως πιστοποιημένος εκπαιδευτής ενηλίκων σε Δημόσια ΙΕΚ και ΚΕ.ΔΙ.ΒΙ.Μ.”
e-mail: pgenikos@yahoo.gr