Ο ξενοδοχειακός κλάδος είναι ένας σημαντικός κλάδος της οικονομίας

1. με κύκλο εργασιών 5,7 δισ. ή ~3,5% του ΑΕΠ
2. και σημαντικές επενδύσεις ακόμα και μέσα στην κρίση: 755 εκ. μετά τις αποσβέσεις και > 1,75 δισ. μικτές επενδύσεις.
3. Από την άλλη πλευρά, με εξαίρεση την κατηγορία 5*, στις άλλες κατηγορίες παρατηρείται είτε πολύ μικρό ύψος επενδύσεων (4*) είτε αποεπένδυση (3* και 2*) – δηλαδή οι επενδύσεις υπολείπονται των αποσβέσεων.
4. Στο προφίλ των επενδύσεων και ιδιαίτερα στο ότι αυτές γίνανε σχεδόν αποκλειστικά σε ξενοδοχεία 5*, προφανώς συνέβαλε αποφασιστικά η σχεδόν αποκλειστική στόχευση του Αναπτυξιακού Νόμου 2005 σε επενδύσεις για δωμάτια 5*.

Το μεγαλύτερο μέρος της δραστηριότητας του κλάδου λαμβάνει χώρα στα ξενοδοχεία 4* και 5* (περίπου τα 2/3 της οικονομικής δραστηριότητας) και σε 5 Περιφέρειες (άνω του 80% της οικονομικής δραστηριότητας). Οι Περιφέρειες είναι: Ν. Αιγαίο, Κρήτη, Κ. Μακεδονία, Ιόνιο, Αττική. Στις υπόλοιπες Περιφέρειες (η ‘Άλλη Ελλάδα’) η δραστηριότητα του κλάδου (σε όρους κύκλου εργασιών σε σχέση με τα απασχολούμενα κεφάλαια) είναι πολύ χαμηλή και αντίστοιχα πολύ χαμηλή είναι και η κερδοφορία του σε επίπεδο ΚΠΦΤΑ ή αρνητική σε επίπεδο ΚΠΦ. Παράλληλα είναι πολύ υψηλή η σχέση υποχρεώσεων προς ΚΠΦΤΑ. Από την άλλη πλευρά η σχέση Δανείων προς Ίδια Κεφάλαια είναι <1 που, σε ενδεχόμενη ανάπτυξη των περιοχών αυτών, θα επιτρέψει την χρηματοδότησή τους για ανάπτυξη.

Όπως αναφέραμε το σύνολο σχεδόν των επενδύσεων έχει γίνει σε δωμάτια 5*. Επειδή όμως, με εξαίρεση τις Κυκλάδες και οριακά την Αττική, η ζήτηση δεν αυξήθηκε αντίστοιχα ώστε να καλύψει την αύξηση της προσφοράς, τα επενδεδυμένα κεφάλαια στα ξενοδοχεία 5* υποαπασχολούνται.
Ως αποτέλεσμα – με εξαίρεση τις Κυκλάδες και οριακά την Αττική:

  • η κερδοφορία είναι ανεπαρκής για να εξυπηρετήσει τονυπάρχοντα δανεισμό,
  • η υπερπροσφορά, ή αντίστοιχα η έλλειψη επαρκούς ζήτησης, έχει οδηγήσει τα ξενοδοχεία 5* σε πόλεμο τιμών, ο οποίος έχει παρασύρει και όλες τις χαμηλότερες κατηγορίες.

Τέλος, ο προορισμός και το προϊόν που προσφέρει είναι αυτός που καθορίζει την ζήτηση και την κερδοφορία.

Τα ξενοδοχεία 5*

Η Κρήτη και τα Δωδεκάνησα έχουν, με διαφορά, τον μεγαλύτερο αριθμό δωματίων (18.683 και 19.139 αντίστοιχα) αλλά και τον μεγαλύτερο Κύκλο Εργασιών (€ 597 εκ. και € 473 εκ.). Σε αριθμό δωματίων ακολουθεί η Κεντρική Μακεδονία (8.145) και η Αττική (6.435) αλλά σε Κύκλο Εργασιών προηγείται η Αττική (€ 331 εκ.) έναντι της Κεντρικής Μακεδονίας (€ 282 εκ.). Στη συνέχεια, από πλευράς αριθμού δωματίων έπεται το Ιόνιο (4.749) και οι Κυκλάδες (3.576) αλλά η εικόνα αντιστρέφεται στον Κύκλο Εργασιών (Κυκλάδες: € 187 εκ. και Ιόνιο € 107 εκ.). Η Πελοπόννησος έχει 2.919 δωμάτια και € 81 εκ. Κύκλο Εργασιών, ενώ στις υπόλοιπους Περιφέρειες το μέγεθος της αγοράς των 5* ξενοδοχείων είναι πολύ περιορισμένο.

Εξετάζοντας τα μεγέθη μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης (Ίδια Κεφάλαια (ΙΚ) και Μακροπρόθεσμος Δανεισμός (ΜΔ)), παρατηρούμε ότι και στα δύο μεγέθη την πρώτη θέση κατέχει – με μεγάλη διαφορά – η Κρήτη (€ 1,5 δισ. ΙΚ και € 2,3 δισ. ΜΔ). Ακολουθούν η Κεντρική Μακεδονία (€ 1,2 δισ. ΙΚ και € 0,5 δισ. ΜΔ) και τα Δωδεκάνησα (€ 1,1 δισ. ΙΚ και € 0,8 δισ. ΜΔ). Στις επόμενες θέσεις είναι η Αττική (€ 0,8 δισ. ΙΚ και € 0,3 δισ. ΜΔ), η Πελοπόννησος (€ 0,5 δισ. ΙΚ και € 0,3 δισ. ΜΔ), το Ιόνιο (€ 0,1 δισ. ΙΚ και € 0,2 δισ. ΜΔ) και οι Κυκλάδες (€ 0,3 δισ. ΙΚ και € 0,1 δισ. ΜΔ) ενώ στις υπόλοιπες Περιφέρειες τα μεγέθη είναι μικρότερα από € 100 εκ ή δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία.

Τα ξενοδοχεία 4*

Τα Δωδεκάνησα και η Κρήτη έχουν, με διαφορά, τον μεγαλύτερο αριθμό δωματίων (26.703 και 26.352 αντίστοιχα) αλλά και τον μεγαλύτερο Κύκλο Εργασιών (€ 461 εκ. και € 403 εκ.). Σε αριθμό δωματίων ακολουθεί το Ιόνιο (13.230) και η Αττική (9.132) αλλά σε Κύκλο Εργασιών προηγείται η Αττική (€ 191 εκ.) έναντι του Ιονίου (€ 174 εκ.). Οι Κυκλάδες, παρά το ότι έχουν σημαντικά μικρότερο αριθμό δωματίων (6.628), έχουν (οριακά) υψηλότερο Κύκλο Εργασιών από το Ιόνιο (€ 177 εκ.). Από πλευράς Κύκλου Εργασιών ακολουθεί η Κεντρική Μακεδονία (€ 118 εκ.) με 8.661 δωμάτια. Από τις λιγότερο τουριστικές Περιφέρειες, η Πελοπόννησος έχει την μεγαλύτερη αγορά με 4.050 δωμάτια και € 45 εκ. Κύκλο Εργασιών. Ακολουθούν η Θεσσαλία και η Στερεά Ελλάδα με παρόμοια μεγέθη (3.097 και 3.056 δωμάτια και € 27 εκ. και € 31 εκ. Κύκλο Εργασιών αντίστοιχα) και στη συνέχεια η Δυτική Ελλάδα (2.498 δωμάτια και € 28 εκ. Κύκλο Εργασιών). Η Ανατολική Μακεδονία & Θράκη και η Ήπειρος έχουν επίσης παρόμοια μεγέθη (1.929 και 1.720 δωμάτια και € 33 εκ. και € 35 εκ. Κύκλο Εργασιών αντίστοιχα) ενώ το Βόρειο Αιγαίο έχει λίγο λιγότερα δωμάτια (1.633) αλλά σημαντικά χαμηλότερο Κύκλο Εργασιών
(€ 18 εκ.). Το μικρότερο μέγεθος έχει η Δυτική Μακεδονία με 383 δωμάτια και € 3 εκ. Κύκλο Εργασιών.

Εξετάζοντας τα μεγέθη μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης (Ίδια Κεφάλαια (ΙΚ) και Μακροπρόθεσμος Δανεισμός (ΜΔ)), παρατηρούμε ότι και στα δύο μεγέθη η εικόνα είναι αντίστοιχη με αυτήν που αποτυπώνεται στο αριθμό δωματίων και στον Κύκλο Εργασιών. Ο ΜΔ είναι γενικά σε χαμηλά επίπεδα και υπερβαίνει τα € 100 εκ. μόνο στις ακόλουθες Περιφέρειες: Δωδεκάνησα (€ 496 εκ.), Κρήτη (€ 261 εκ.), Κεντρική Μακεδονία (€ 188 εκ.), Ιόνιο (€ 103 εκ.) και Αττική (€ 108 εκ.). Επίσης, τα Ίδια Κεφάλαια υπερβαίνουν τα € 100 εκ. μόνο σε Κρήτη (€ 807 εκ.), Δωδεκάνησα (€ 698 εκ.), Αττική (€ 361 εκ.), Ιόνιο (€ 322 εκ.), Κεντρική Μακεδονία (€ 258 εκ.) και Βόρειο Αιγαίο (€ 132 εκ.).

Τα ξενοδοχεία 3*

H Κρήτη και τα Δωδεκάνησα έχουν τον μεγαλύτερο αριθμό δωματίων (16.560 και 14.225 αντίστοιχα) αλλά και τον μεγαλύτερο Κύκλο Εργασιών (€ 190 εκ. και € 160 εκ.). Σε αριθμό δωματίων ακολουθεί το Ιόνιο (14.206) και η Κεντρική Μακεδονία (10.504) με παρόμοιο Κύκλο Εργασιών (€ 119 εκ. και € 109 εκ. αντίστοιχα). Σε όλες τις άλλες Περιφέρειες ο Κύκλος Εργασιών είναι σημαντικά μικρότερος των € 100 εκ. και ο αριθμός δωματίων μικρότερος από 7.000.

Εξετάζοντας τα μεγέθη μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης (Ίδια Κεφάλαια (ΙΚ) και Μακροπρόθεσμος Δανεισμός (ΜΔ)), παρατηρούμε ότι και στα δύο μεγέθη η εικόνα είναι αντίστοιχη με αυτήν που αποτυπώνεται στο αριθμό δωματίων και στον Κύκλο Εργασιών. Ο ΜΔ είναι γενικά σε χαμηλά επίπεδα και υπερβαίνει τα € 100 εκ. μόνο στις ακόλουθες Περιφέρειες: Κρήτη (€ 119 εκ.), Δωδεκάνησα (€ 118 εκ.) και Ιόνιο (€ 105 εκ.). Από την άλλη, τα ΙΚ υπερβαίνουν τα € 100 εκ. στις ακόλουθες Περιφέρειες: Κρήτη (€ 318 εκ.), Δωδεκάνησα (€ 306 εκ.), Πελοπόννησος (€ 236 εκ.), Κεντρική Μακεδονία (€ 201 εκ.), Ιόνιο (€ 274 εκ.), Κυκλάδες (€ 191 εκ.), Βόρειο Αιγαίο (€ 111 εκ.) και Αττική (€ 123 εκ.).

Τα ξενοδοχεία 2*

Η Κρήτη, το Ιόνιο και τα Δωδεκάνησα έχουν τον μεγαλύτερο αριθμό δωματίων (19.643, 16.229 και 15.274 αντίστοιχα) αλλά και τον μεγαλύτερο Κύκλο Εργασιών (€ 232 εκ., € 98 εκ. και € 107 εκ.). Σε αριθμό δωματίων ακολουθεί η Κεντρική Μακεδονία (10.781), οι Κυκλάδες (10.139) και η Αττική (8.980) αλλά σε Κύκλο Εργασιών προηγούνται οι Κυκλάδες (€ 108 εκ.) και ακολουθούν η Αττική (€ 66 εκ.) και η Κεντρική Μακεδονία (€ 58 εκ.). Στις υπόλοιπες Περιφέρειες ο αριθμός δωματίων ξενοδοχείων 2* κυμαίνεται από 7.067 στην Στερεά Ελλάδα έως 675 στην Δυτική Μακεδονία και ο Κύκλος Εργασιών είναι πολύ περιορισμένος: από € 32 εκ. στην Πελοπόννησο έως 2 εκ. στην Δυτική Μακεδονία.

Εξετάζοντας τα μεγέθη μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης (Ίδια Κεφάλαια (ΙΚ) και Μακροπρόθεσμος Δανεισμός (ΜΔ)), παρατηρούμε ότι και στα δύο μεγέθη την πρώτη θέση κατέχει η Κρήτη (€ 368 εκ. ΙΚ και € 132 εκ. ΜΔ). Ακολουθούν το Ιόνιο (€ 331 εκ. ΙΚ και € 97 εκ. ΜΔ), τα Δωδεκάνησα (€ 312 εκ. ΙΚ και € 59 εκ. ΜΔ), η Πελοπόννησος (€ 176 εκ. ΙΚ και € 56 εκ. ΜΔ) και η Κεντρική Μακεδονία (€ 181 εκ. ΙΚ και € 30 εκ. ΜΔ) και. Στις υπόλοιπες Περιφέρειες και τα 2 μεγέθη είναι έως € 100 εκ. (€ 101 εκ. στην Αττική).

Συμπεράσματα για προτάσεις πολιτικής:

1. Προτεραιότητα αποτελεί η εντατικοποίηση της χρήσης των επενδεδυμένων κεφαλαίων, ειδικά στην παρούσα συγκυρία που η χώρα έχει δημοσιονομική στενότητα και δυσκολία/αδυναμία δανεισμού. Δεδομένου ότι η Ελλάδα ήδη ελκύει από τις κύριες Ευρωπαϊκές αγορές της πελάτες υψηλής εισοδηματικής τάξης και μόρφωσης, η εντατικοποίηση αυτή είναι πολύ δύσκολο να πάρει την μορφή προσέλκυσης ακριβότερης πελατείας από τις αγορές αυτές, ειδικά σε τέτοιο βαθμό ώστε να βελτιωθούν δραστικά οι δείκτες Υποχρεώσεων / ΚΠΦΤΑ και Απασχολούμενων Κεφαλαίων / Κύκλο Εργασιών.

2. Ως εκ τούτου η εντατικοποίηση θα πρέπει να λάβει την μορφή αυξημένης ζήτησης εκτός μηνών αιχμής και εκτός κύριων προορισμών αλλά και προσέλκυσης νέων αγορών long haul, ιδιαίτερα από Ασία όπου παρατηρείται μεγάλη ανάπτυξη.

3. Για να επιτευχθεί αυτό χρειάζεται η δημιουργία τουριστικών ‘προϊόντων’ που θα είναι ελκυστικά στις αγορές. Η δημιουργία των προϊόντων αυτών είναι συνυφασμένη με την δημιουργία προορισμών. Σε καμία περίπτωση η δημιουργία των προορισμών και των προϊόντων αυτών δεν είναι μονοσήμαντα συνυφασμένη με τη δημιουργία μεγάλων ξενοδοχειακών μονάδων.

Πηγή: Μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ με τίτλο «Hotel Study: ανάλυση οικονομικών στοιχείων των ξενοδοχείων στην Ελλάδα – ανά προορισμό και ανά Κατηγορία Αστεριών»